Είναι χαρά μας και τιμή μας να συνομιλούμε σήμερα μαζί σας. Πολλά συγχαρητήρια για την άψογη διοργάνωση των Ευρωεκλογών από το ΥΠΕΣ. Αυτές είναι οι πρώτες εκλογές που μπόρεσαν να ψηφίσουν οι πολίτες εντός και εκτός Ελλάδας με επιστολική ψήφο κάτι που είναι σημαντικό για την εμβάθυνση της Δημοκρατίας. Όπως φαίνεται με βάση τα στατιστικά του ΥΠΕΣ συνολικά περίπου 205.000 Έλληνες πολίτες δήλωσαν την επιθυμία τους να ψηφίσουν με επιστολική ψήφο. Από αυτούς οι περίπου 155.000 κατοικούν στην επικράτεια, ενώ 50.000 είναι Έλληνες πολίτες του Εξωτερικού. Είστε ευχαριστημένοι με αυτό το αποτέλεσμα; Τι πιστεύετε ότι πήγε καλά σε όλη αυτή την διαδικασία; Που πιστεύετε ότι μπορεί να βελτιωθεί η διαδικασία;

Ύστερα από πρωτοβουλία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη το Ελληνικό Κοινοβούλιο – έστω και με την πλειοψηφία αποκλειστικά του κυβερνώντος κόμματος της Νέας Δημοκρατίας– ψήφισε μία ιστορική μεταρρύθμιση, η οποία αλλάζει την εκλογική διαδικασίες μετά από πολλά χρόνια. Δεν πρόκειται απλά για αλλαγή ενός εκλογικού συστήματος, αλλά αφορά την ουσία της ψηφοφορίας, τον τρόπο άσκησης του εκλογικού δικαιώματος, κάνοντας τη διαδικασία πιο συμπεριληπτική και προσαρμοσμένη στα δεδομένα της σύγχρονης πραγματικότητας. Άμεσα, έγκυρα και καθολικά δίνεται το δικαίωμα στον πολίτη, να ψηφίζει από όπου και αν βρίσκεται. Μάλιστα, δίνεται η επιλογή στον πολίτη, αν δεν θέλει, τελικά, να ψηφίσει επιστολικά, να μην στείλει ποτέ την επιστολή επιστροφής με τον φάκελο ψηφοφορίας, και να πάει να ψηφίσει με φυσική παρουσία την Κυριακή των εκλογών. Για εμένα προσωπικά, αυτή η διεύρυνση των επιλογών που παρέχεται στον πολίτη ως προς τις δυνατότητες που έχει να ασκήσει το ύψιστο δημοκρατικό του δικαίωμα, αποδεικνύει πως η Ελλάδα πρωτοπορεί στα ζητήματα δημοκρατικής λειτουργίας.   

Είναι λογικό στην Ελλάδα κάθε καινοτομία την πρώτη φορά να αντιμετωπίζεται με κάποια επιφυλακτικότητα, ωστόσο θεωρούμε ότι οι αριθμοί που αναφέρατε δίνουν ένα μήνυμα αισιοδοξίας και δημιουργούν πνεύμα ανανέωσης. Ας μην ξεχνάμε ότι τελικά ψήφισαν υπερδιπλάσιοι Έλληνες από το εξωτερικό σε σχέση με τον μέσο όρο των αντίστοιχων που πήραν μέρος στις εκλογές του Μαΐου και του Ιουνίου του 2023. Οπότε θεωρούμε ότι έχει γίνει μία πάρα πολύ καλή αρχή, ωστόσο δεν επαναπαυόμαστε και εξετάζουμε ήδη πως θα βελτιωθεί τεχνικά και πολιτικά η επιστολική ψήφος αξιοποιώντας την εμπειρία που αποκομίσαμε. Ο ν.5083/2024 είναι νόμος – τομή στο σύστημα της εκλογικής διαδικασίας, με εξαιρετικές και λεπτομερείς προβλέψεις, αλλά εργαζόμαστε μεθοδικά για να τον βελτιστοποιήσουμε.

Πριν από την θέσπιση της επιστολικής ψήφου, η συμμετοχή των Ελλήνων πολιτών στην εκλογική διαδικασία στο εξωτερικό επιτρεπόταν μόνο με αυτοπρόσωπη παρουσία και μόνο αν πληρούσαν κάποια αυστηρά κριτήρια. Έτσι από τις περίπου 26,000 που ήταν εγγεγραμμένοι στις εκλογές του Ιουνίου 2023, οι εγγραφές μετά την θέσπιση της επιστολικής ψήφου διπλασιάστηκαν στις περίπου 50,000! Γιατί υπήρξε αυτός ο διπλασιασμός; (έχει  να κάνει με την κατάργηση των κριτηρίων, την κατάργηση της αυτοπρόσωπης παρουσίας/ευκολία της διαδικασίας, την καλύτερη διαφήμιση-κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού;)

Ο διπλασιασμός των εγγραφών των αποδήμων εκτιμούμε ότι οφείλεται στην εξάλειψη των αυστηρών κριτηρίων που ίσχυαν μέχρι να τεθεί σε εφαρμογή ο ν. 5044/2023. Ας μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για το πρώτο νομοθέτημα που εισήγαγε και ψήφισε η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη μετά τη θριαμβευτική επανεκλογή της τον Ιούνιο του περασμένου χρόνου. Και αποτελεί εμβληματικό έργο για εμάς στο Υπουργείο Εσωτερικών, αφού πείσαμε την ελληνική κοινωνία για την αξία της ανεμπόδιστης ψήφου των αποδήμων μας. Και τον νόμο αυτό ήρθε να συμπληρώσει ο νόμος της επιστολικής ψήφου, που επιτρέπει στους συμπολίτες μας που έχουν φύγει στο εξωτερικό, χωρίς εμπόδια και υπέρογκα έξοδα, να ψηφίζουν για την πατρίδα τους. Το δικαιούνται απόλυτα και είναι υποχρέωση της Πατρίδας μας να αγκαλιάζει όλα τα παιδιά της, όπου κι αν βρίσκονται. Ταυτόχρονα 50 χρόνια μετά την ίδρυση της τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας αποτελεί και μια ποιοτική και σημαντική πρόοδο των δημοκρατικών μας πρακτικών. Παρά το γεγονός ότι οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θεωρούνται ότι υπολείπονται κάπως σε σημασία από τις αντίστοιχες για το Εθνικό μας Κοινοβούλιο, 50.000 Έλληνες του εξωτερικού γράφτηκαν και από αυτούς ψήφισαν τελικά οι 36.000 περίπου. Θεωρούμε ότι είναι μονόδρομος η κατάργηση της αυτοπρόσωπης παρουσίας στα εκλογικά τμήματα στο εξωτερικό μετά την εμπειρία των εθνικών εκλογών του 2023. Οι πρακτικοί περιορισμοί οδηγούσαν σε μακρινά ταξίδια με μεγάλα κόστη και λειτουργούσαν ως αντικίνητρο για να μπει κάποιος στη διαδικασία να πάει σε ένα Προξενείο να ψηφήσει. Έτσι, η επιστολική ψήφος με τη μακρόχρονη εφαρμογή της σε τόσες άλλες χώρες αποτέλεσε την ενδεδειγμένη λύση. Οι υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών, εκτέλεσαν για πρώτη φόρα άψογα ένα σύνθετο έργο, και έτσι ανοίγουν τον δρόμο  για το επόμενο βήμα, δηλαδή την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου για τους απόδημους συμπολίτες μας και στις εθνικές εκλογές.

Παρά την δηλωμένη πρόθεσή τους φαίνεται ότι τελικά περίπου 36,000 κάτοικοι εξωτερικού ψήφισαν με επιστολική. Έχετε εικόνα, όσοι δεν ψήφισαν γιατί δεν το έπραξαν; (μήπως δεν παρέλαβαν τους φακέλους; δεν έστειλαν την ψήφο εμπρόθεσμα; ή τελικά ήταν και η επιστολική ψήφος θύμα της αποχής;) Έχετε νούμερα σχετικά με το αν κάποιοι κάτοικοι εξωτερικού που είχαν δηλώσει ότι θα ψηφίσουν με επιστολική, ψήφισαν τελικά εκ του σύνεγγυς στην Ελλάδα;

Για να απαντήσουμε διαδοχικά στα ερωτήματά σας : Οι φάκελοι οι οποίοι δεν παρελήφθησαν τελικά από εκλογείς στο εξωτερικό ήταν περίπου στο 2%, παρότι έγινε τουλάχιστον μία προσπάθεια από την εταιρεία courier για παράδοση. Επίσης, ήταν ελάχιστοι και οι εκλογείς εξωτερικού που ο φάκελός τους δεν έφτασε στην προβλεπόμενη προθεσμία. Η επιστολική ψήφος σε κάθε περίπτωση λειτούργησε εν μέρει ως αντιστάθμισμα της αποχής, αλλά όχι στον βαθμό που θα λειτουργούσε σε επίπεδο εθνικών εκλογών. Αν και δεν έχουμε αναλυτικά στοιχεία καθώς αυτά κρατούνται στα Πρωτοδικεία της Χώρας, θεωρείται πιθανό ορισμένοι Έλληνες του εξωτερικού, οι οποίοι είχαν δηλώσει ότι θα ψηφίσουν με επιστολική ψήφο, τελικά να μην ψήφισαν, αλλά να ήρθαν αυτοπροσώπως στην Ελλάδα είτε γιατί το ήθελαν λόγω του καλοκαιριού είτε γιατί τελικά οι σπουδές τους το επέτρεψαν. Σκοπός μας, βέβαια, παραμένει οι εγγραφές να φτάσουν όσο το δυνατόν ψηλότερα και στη συνέχεια η διαδικασία να ολοκληρώνεται από όλους τους ενδιαφερομένους.

Υπήρχαν συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι κάτοικοι εξωτερικού με επιστολική ψήφο; Πως σκέφτεστε να τα αντιμετωπίσετε στις επόμενες εκλογές;  (Έχετε νούμερα σχετικά με το πόσοι ψήφοι ακυρώθηκαν επειδή οι ψηφοφόροι δεν είχαν εσωκλείσει στον φάκελο τα απαραίτητα δικαιολογητικά;)

Μεγάλη σημασία σχετικά με την εγγραφή των κατοίκων εξωτερικού είχε η δυνατότητα να μπορούν να εγγραφούν τόσο με κωδικούς taxisnet όσο και με αριθμό διαβατηρίου. Η διαδικασία ήταν σχετικά απλή είναι η αλήθεια, ενώ παράλληλα περιείχε πολλές λεπτομέρειες καθώς και οδηγό χρήσης τόσο για την εγγραφή όσο και για την διαδικασία ψηφοφορίας. Οι άκυροι ψήφοι κατανοείτε ότι μπορεί να οφείλονται σε διάφορους λόγους. Σχετικά με την έλλειψη των απαραίτητων δικαιολογητικών και την κατ’ επέκταση ακυρότητα των εν λόγω ψήφων ο αριθμός τους ήταν περί τις 25.000 ψήφοι, οι οποίοι θωρήθηκαν άκυροι και δεν καταμετρήθηκαν. Η ακυρότητα αυτή θεωρούμε ότι προκύπτει από το γεγονός ότι η διαδικασία αυτή ήταν πρωτόγνωρη για την πλειονότητα των ψηφοφόρων επομένως είναι και λογικό ένα ποσοστό γύρω στο 10-12% να μην ακολούθησε επακριβώς τις οδηγίες που περιλαμβάνονταν στον εσώκλειστο φάκελο επιστολικής ψήφου. Σίγουρα την επόμενη φορά το ποσοστό αυτό θα είναι μικρότερο και η εξοικείωση με τη διαδικασία μεγαλύτερη.

Κατά την διαδικασία εγγραφών μας δώσατε την δυνατότητα να μπορούμε να εγγραφούμε την χρήση κωδικών taxisnet αλλά και με την χρήση των στοιχείων του Ελληνικού Διαβατηρίου, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για τους Έλληνες των ΗΠΑ που δεν έχουν στοιχεία taxisnet. Πόσοι ψηφοφόροι έκαναν χρήση αυτής της προνομίας;

Αναλυτικά, στην εφαρμογή ταυτοποιήθηκαν 247.259 χρήστες, από τους οποίους υπέβαλλαν αίτηση οι 190.181.

Η μεγάλη πλειονότητα αυτών, δηλαδή 239.799 χρήστες ταυτοποιήθηκαν με κωδικούς taxisnet. Με τη χρήση των στοιχείων του Ελληνικού Διαβατηρίου συνδέθηκαν συνολικά 7.460 χρήστες είτε σε συνδυασμό με την ελληνική ταυτότητα είτε με τα στοιχεία του δημοτολογίου τους. Από αυτούς που συνδέθηκαν, αίτηση τελικά υπέβαλαν 6.504 χρήστες.

Είμαστε σίγουροι ότι ο αριθμός των χρηστών θα αυξηθεί, καθώς με την εναλλακτική επιλογή μέσω των στοιχείων του ελληνικού διαβατηρίου δίνεται τη δυνατότητα, ειδικά στους Έλληνες κατοίκους των ΗΠΑ, να παρακάμψουν κάθε πρακτικό εμπόδιο ως προς την εγγραφή για την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος.

Στους εκλογικούς καταλόγους είναι εγγεγραμένοι περίπου 10 εκατομμύρια πολίτες. Παρόλου που η διαδικασία εγγραφής για την επιστολική ψήφο ήταν πολύ εύκολη γράφτηκαν μόνο 155,000. Γιατί πιστεύετε ότι δεν ενδιαφέρθηκε περισσότερος κόσμος; Πιστεύετε ότι έχει να κάνει με το γεγονός ότι ήταν Ευρωεκλογές;

Αρχικά πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Ο αριθμός δεν είναι μικρός καθώς μιλάμε για μία νέα διαδικασία, η οποία για τον περισσότερο κόσμο αντιμετωπίστηκε με καχυποψία και ίσως θα μπορούσαμε να πούμε άγνοια. Σίγουρα έπαιξε ρόλο όμως και το γεγονός ότι στις Ευρωεκλογές παραδοσιακά η συμμετοχή είναι μικρότερη. Μεγάλο στοίχημα για εμάς αποτελεί η καθιέρωση της επιστολικής ψήφου στις Εθνικές Εκλογές. Δεν μας προβληματίζει λοιπόν ο αριθμός των εγγραφών, αλλά παράλληλα δεν μας καθησυχάζει.

Τι σχέδια έχετε για την επιστολική ψήφο στο μέλλον; Στις επόμενες Ευρωεκλογές, πόσοι πιστεύετε ότι μπορούν να γραφτούν να ψηφίσουν με επιστολική ψήφο από το εσωτερικό και το εξωτερικό;

Αρχικά, οι επόμενες Ευρωεκλογές είναι σε 5 χρόνια από σήμερα με βάση την κείμενη νομοθεσία. Επομένως είναι αρκετά πρόωρη οποιαδήποτε εκτίμηση. Αν θέλετε μία γενική εικόνα, ναι θεωρούμε ότι θα αυξηθούν οι εγγραφές, καθώς πολύς κόσμος παρατήρησε εν τέλει πόσο εύκολη ήταν η διαδικασία και πάρα πολλοί μετάνιωσαν που δεν είχαν εγγραφεί όσο ακόμα ήταν ανοιχτή η πλατφόρμα. Σίγουρα στοχεύουμε σε πολύ υψηλότερα νούμερα, αλλά μέχρι τότε θεωρούμε ότι θα γίνει και η πρώτη δοκιμή, εφόσον είναι κοινοβουλευτικά ώριμο, σε επίπεδο εθνικών εκλογών.

Γνωρίζουμε από την εμπειρία μας εδώ στις ΗΠΑ, ότι πολλοί Ελληνοαμερικάνοι που έχουν ελληνικά διαβατήρια και ταυτότητες δεν είχαν ακούσει για την θέσπιση της επιστολικής ψήφου στην Ελλάδα. Έχετε στο ΥΠΕΣ κάποια στρατηγική ενημέρωσης και marketing που θα “τρέξετε” το αμέσως επόμενο διάστημα; Πως σκέφτεστε να ενημερώσετε ακόμα περισσότερους Έλληνες πολίτες για την επιστολική ψήφο;

Είναι γνωστό ότι το Υπουργείο Εσωτερικών «έτρεξε» καμπάνια τόσο για το εσωτερικό όσο και για το εξωτερικό. Είναι όντως μεγάλης σημασίας η στρατηγική ενημέρωση και το marketing στις μέρες καθώς όλοι παρακολουθούν κάθε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, κάθε ιστοσελίδα και φυσικά όλοι έχουν πρόσβαση στους τηλεοπτικούς δέκτες. Ως υπουργείο έχουμε ήδη κάποιες πρώτες σκέψεις για τη βελτίωση της ενημερωτικής προσπάθειας, αλλά είναι σε πρώιμο στάδιο, επομένως θα επιφυλαχθούμε να μιλήσουμε με πράξεις το επόμενο διάστημα.

Όπως φάνηκε εκ του αποτελέσματος, η επιστολική ψήφος διευκόλυνε πάρα πολύ την ψήφο για τους κατοίκους εξωτερικού. Μπορεί να θεσπιστεί η επιστολική ψήφος ως η μορφή ψήφου για τους κατοίκους εξωτερικού στις επόμενες εθνικές εκλογές;

Πρόκειται για δηλωμένη πρόθεση της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη η επιστολική ψήφος να επεκταθεί στις εθνικές εκλογές για τους απόδημους Έλληνες. Η προσπάθεια αυτή έγινε αν θυμάστε και κατά τη διαδικασία ψήφισης του Νόμου 5083/2024, αλλά απορρίφθηκε από τα υπόλοιπα κόμματα. Το όριο των 200 βουλευτών θα φανεί αν υπάρχει μετά από αναλυτική και διεξοδική συζήτηση ανάμεσα στις κοινοβουλευτικές ομάδες. Νομικοί και συνταγματολόγοι έχουν καταθέσει τις απόψεις τους επί του ζητήματος. Σε κάθε περίπτωση να είστε σίγουροι ότι το Υπουργείο Εσωτερικών, μόλις κληθεί, θα είναι έτοιμο να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες και ευθύνες που θα προκύψουν από την υιοθέτηση της επιστολικής ψήφου και σε επίπεδο εθνικών εκλογών.

Τι πρέπει να γίνει για να θεσπιστεί η επιστολική ψήφος σε όλη την επικράτεια και στο εξωτερικό για τις εθνικές εκλογές; Πιστεύετε ότι είναι εφικτό αυτό;

Σίγουρα η επιστολική ψήφος πρέπει να θεσπιστεί για τους εκτός Ελλάδας ψηφοφόρους. Όπως προείπαμε πρέπει να είναι κοινοβουλευτικά ώριμο, να γίνει διάλογος μεταξύ των κομμάτων, να λυθούν τυχόν απορίες και εμπόδια και να υπάρξει μια ευρεία διακομματική συναίνεση. Χρειάζονται 200 ψήφοι για να ισχύσει από την επόμενη εκλογική διαδικασία και θεωρώ ότι η Κυβέρνηση από την πλευρά της θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να ξεπεραστεί κάθε κώλυμα. Προσωπικά, πιστεύουμε ότι είναι εφικτό και αντιμετωπίζει δίκαια τους Έλληνες πολίτες που διαβιούν εκτός της ελληνικής επικράτειας. Από τη δική μας την πλευρά ως Υπουργείο οφείλουμε να αποτιμήσουμε την εμπειρία που αποκομίσαμε και να σχεδιάσουμε την καλύτερη δυνατή προετοιμασία των υπηρεσιών.